Linux Dilinde Diskler, Disketler

Linux Dilinde Diskler, Disketler

Windows ortamında disklerinizi ve disketlerinizi DOS‘ tan kalma yöntemle A, B, C, D diye adlandırmaya alışık olmalısınız. Ama Linux ve diğer Unix-türü işletim sistemleri sabit diskleri ve Cd-ROM sürücüleri farklı şekilde adlandırır.
IDE sabit diskleriniz hd olarak, SCSI sabit diskleriniz sd olarak adlandırılır, ve sabit diskin sistemdeki yerine göre harf ve sabit disk üzerindeki partisyona göre de rakam eklenir. Linux bir sabit diskte en fazla dört partisyon tanıyabilir; ancak partisyonlar, mantıksal bölümlere (alt partisyonlara) ayrılabilir. Buna göre sisteminizdeki disk ve disketler Linux açısından söyle adlandırılır
/dev/hda Birinci IDE kapısına bağlı mastar sabit disk (C)
/dev/hda1 C üzerindeki DOS partisyonu (varsa)
/dev/hda2 C üzerindeki Linux Partisyonu (varsa)
/dev/hdb Birinci IDE kapısına bağlı slave sabit disk
/dev/hdc İkinci IDE kapısına bağlı master sabit disk
/dev/hdd İkinci IDE kapısına bağlı slave sabit disk
Linux floppy disklerinizi de söyle adlandırır
/dev/fd0 A
/dev/fd1 B
Dikkat ederseniz bu isimler, bölü (/) işaretinin düz değil de ters yazılması halinde DOS-Windows ortamındaki dosya isimlerine benziyor. Gerçekten de Linux için, bütün diğer Unix sistemleri gibi, sabit ve seyyar bütün disk, disket ve CD-ROM‘ lar dosya sayılır. Dolayısıyla, Windows için C adıyla bilinen araç, Linux için kök dizinde bir dosya adidir /dev/hda. Tıpkı dosyaların açılıp, kapanması gibi Linux‘un bir disk veya disket üzerinde çalışabilmesi için o aracın “yüklenmesi” (mount edilmesi) yani açılması için açıkça talimat verilmesi gerekir. Yeni birçok Linux grafik arabirimi (masaüstü) programı bunu sizin için otomatik olarak yapacaktır.
Yer ayarlamasını bitirdikten sonra Enter’ a basın; FIPS, 1′nci Partisyon olan DOS-Windows, ve ikinci partisyon olan Linux için ayırdığı alanları gösterecektir. Enter’ a basarsanız, FIPS, size yapılmasına karar verdiğiniz bu değişikliğin sabit diske geçirilip geçirilmemesi için son bir kez daha soru soracaktır. Klavyede R tuşuna basarak yaptığınız ayarlamayı değiştirebilirsiniz; C tusuna basarak devam edebilirsiniz. FIPS bir kere daha emin olup olmadığınız soracaktır:
Klavyede N tusuna basarak yaptığınız ayarlardan vazgeçebilirsiniz, Y tuşuna basarak, sabit diskinize yeni partisyonları islettirebilirsiniz.
İşlemin doğru yapıldığını sınamak için, bilgisayarınızı yeniden çalıştırın; Windows‘ un arizasız şekilde çalışması gerek. Simdi Linux kurmaya başlayabilirsiniz.

Linux’ a Yer Açalım

Birçok Windows kullanıcısı, Linux‘ u denemek için kurar, kimi daha sonra Linux daha çok beğenir ve onda kalır, kimi Windows‘ a geri döner. Bu arada her iki işletim sistemini kullananlarda çoğunluk. Burada, Linux‘ u Windows sistemini koruyarak ve daha sonra bilgisayarı başlangıçta size hangi işletim istemini istediğini soracak tarzda kurmayı anlatacağız. Önce Windows‘ un Disk Birleştiricisi (defragmenter) kullanarak, sabit diskinizdeki bütün dosyaların diskin ön tarafına toplanmasını sağlayın.
Linux, Windows‘ un kullandığı “DOS partisyonu” denen disk alanına kurulamaz, Linux, Unix sistemlerinin kullandı dosya sistemini kullanır ve bu sistemle yazılacak dosyalar, Windows‘ un FAT16 veya FAT32 cinsi dosya alanına yazılamaz. Bu yüzden sabit diskinizde Linux‘ un kurulabileceği bir boş alan açmanız lazım. Sabit diskinizde şu anda sadece Windows varsa, büyük bir ihtimalle, sabit diskinizin tümü FAT16 veya FAT32 olarak ayrılmış ve biçimlendirilmişti. Sabit diskte Linux ‘a yeni alan açabilmek için DOS partisyonunun küçültülmesi gerekir. Bu iş için, bugüne kadar sabit diskinizi kullanılmaya hazır hale getirmekte yararlandığınız DOS‘ un FDISK.EXE programını kullanmaya kalkarsanız, sabit diskinizdeki her şeyi kaybedebilirsiniz, bu amaçla elinizde varsa Partition Magic veya benzeri özel amaçlı bir partisyon programı kullanabilirsiniz, ya da biraz önce sabit diskinize kopya ettiğiniz FIPS programını.
FIPS, sabit diskinizdeki mevcut partisyonu daraltırken, Windows‘ un Geniş Sabit Disk Desteği’ni de yok ederek, Windows‘ un işgal ettiği alanı, 2 GB’ a indirecektir. Bu alanın dışında kalan bölüm ise olduğu gibi Linux alanı olarak ayrılacaktır. Sabit diskinizde Windows ve Windows programları 2 GB’ tan fazla yer tutuyorsa, sabit diskinizde Linux‘ a yer açmak için mutlaka Partition Magic veya RedHat firmasının Linux kurma programı olan Druid’ i kullanmanız gerekir. Bu üç program, FIPS‘ ten farklı olarak, DOS-Windows partisyonunun ne kadar olmasını istediğiniz size soracaktır. Linux‘ u Caldera firmasının dağıtımından kuracaksınız, Partition Magic’ in özel bir sürümü, CD-ROM‘ da bulunmaktadır; diğer tür Linux dağıtımlarında bu programı kullanmak isterseniz, satın almanız gerekir. Simdi bu üç yöntemi ayrı ayrı görelim:
FIPS
Linux‘ u Kurmaya hazır olduğunuzda, Windows 95/98/NT/XP’ yi kapatmak üzere harekete geçin; ancak “Bilgisayarı Kapat” maddesini değil, “MS-DOS kipinde başlat” seçeneğini seçin. Bilgisayar, Dos ile açılınca, kök dizine kopya ettiğiniz FIPS‘ i çalıştırın:
C: \> fips
FIPS programı, çalıştığında sabit disklerinizi tarayacağını bildirecektir; devam etmek için bir tuşa basın; sonra sabit disklerinizi tarayarak, size bir partisyon listesi sunacaktır. Devam etmek için tekrar bir tüs basın. Program, size sabit diskinizin o andaki vektör dağilimi denen temel bilgisinin yedeğini çıkartmak isteyin istemediğinizi soracaktır; Evet anlamına Y tuşuna basın ve A: sürücüsüne biçimlendirilmiş ve bos bir disket koyun. FIPS, bu bilgiyi diskete yazdıktan sonra, size üç sütunlu bir tablo sunacaktır. Bu tabloda, Old Partition sütununda, sabit diskinizde su anda mevcut bölümlenme, New Partition sütununda ise sabit diskte hangi bölüme ne kadar yer ayrılacağı gösterilmektedir. Aşağı-yukarı oklara (imleç tuşlarına) basarak, bu listede değişiklik yapabilirsiniz. Gerçi Linux sadece 40 BM’ lik bir alana kurulabilir; ama X-Windows adi verilen Linux adi verilen Linux grafik kullanıcı arabirimini ve CD-ROM‘ daki programların çoğunu bilgisayarınıza kuracaksınız, Linux en az 680 MB yer isteyecektir.

Sağlıklı bir Linux Kurmak İçin

Her şeyden önce sabit diskinizde program dosyası olmayan, yazı, resim, muhasebe kaydı, veri tabanı gibi size ait verileri içeren dosyaların kesinlikle yedeğini alın. Windows için gerekli ve aslı Windows kurulum Cd’ sinde olmayan, Internet’ ten indirdiğiniz veya daha sonra güncelleşmiş sürücü dosyalarını mutlaka CD’lere veya USB belleklere alın. Elinizde, özellikle mevcut donanımınızı sizin için tanıyacak araçlar bulunan bir Linux dağıtımı yok ise, komut satırından Linux ayarlarını yapmanız, en hafif ifadesiyle güç olabilir. Mevcut sisteminizde Windows kuruluysa, sabit diskinizde Linux için bir bölüm (partisyon) açmanız gerekir.
Fakat önce Linux için gerekli asgari donanım gereklerinden söz edelim. Bir Intel veya Intel uyumlu CPU bulunan bilgisayara Linux kurarken, grafik arabirim (Windows-vari masaüstü programları) kullanmayacaksanız, 4 MG RAM bol bol yeterli olacaktır.

Linux Dağıtım Firmalarını Tanıyalım

Linux Dağıtımlarını Tanıyalım

CALDERA: Özellikle büyük firmaların ve ağ sunucusu ve is istasyonu bilgisayarları için ticari Linux dağıtımı yapmaktadır. Novell ag yöneticisi programları ve sürücülerinin lisansını alarak, kendi dağıtımı il birlikte vermektedir. Bu firmanın dağıtımında, Windows 3.1 için yazılmış, 16 bit’lik Windows programlarını Linux ortamında çalıştırmayı sağlayan WABI adli grafik kullanıcı arabirimi de bulunmaktadır.

DEBIAN: Birçok gönüllüyü bir araya getiren bir örgüt olan Debian oluşumunun (www.debian.org) dağıtımı olan Debian GNU/Linux, Internet’ten edinilebileceği gibi, CD-ROM olarak da bulunabilir.

DLX: Erich Boehm tarafından geliştirilmiş, tam bir Linux sistemidir. 3.5 inç’lik bir disketle dağıtılır. Grafik arabirim ve uygulama programı içermez.

DOS LINUX: Kent Robotti tarafından geliştirilmiş bir Linux sistemidir, MSDOS, PCDOS, OPENDOS ve Windows-95‘in DOS kipinde çalışır.

HAL91 FLOPPY: Qyvind Kolas tarafından geliştirilmiş olup, floppy diskete asgari Linux kurulumu yapar. İşletim sisteminden başlangıç ve acil durum disketi olarak yararlıdır.

INFOMAGIC: Kendi Linux dağıtımı olan bu firmanın (www.infomagic.com) piyasaya sürdüğü dağıtımdan bulunan Linux, ağ ortamı için hazırlanmıştır; özellikle Apple firmasının bilgisayarlarının bulunduğu ağlar için sürücüler içerir.

LINUX MANDRAKE: Mandrake firması tarafından geliştirilmiştir. KDE grafik arabirimi, Apache Web Server, Gimp, Netscape Communicator ve diğer birçok programı da içerir.

LINUX PPC: PowerPC Linux Projesi adli grup tarafından PowerPC mimarisindeki bilgisayarlar için geliştirilmiştir.

LINUX PRO: WorkGroup Solutions firmasının dağıtımı olup, 7 CD-ROM’luk bir set halinde satılır. İçerdiği programlar arasında Linux Ansiklopedisi, 1600 sayfalık bir kitap, kurma, çekirdek derleme ve ayar konusunda birçok belge içerir. Içerdigi kaynaklar arasında Internet ve Usenet‘teki Linux tartışmalarından seçmeler de vardır.

LINUXWARE: Trans-Ameritech firması tarafından geliştirilmiş, esnek, kurulması kolay ve özellikle evde kullanılan PC’ler için geliştirilmiştir. Windows 3.1, Windows 95 veya DOS‘ tan yüklenir.

MKLINUX: Apple Bilgisayarları Açık Araştırma Grubu adlı bir örgüt tarafından geliştirilmiştir; Macintosh bilgisayarlarına kurulur.

TURBOLINUX: Pacific Hi-Tech tarafından geliştirilmiş olup, Intel, DEC Alpha ve PowerPC bilgisayarlarında çalışır. Japonca ve Çince sürümleri vardır. Bu firma (www.pht.com) diğer Asya ve Avrupa dillerinde de Linux dağıtımları çıkartmaya hazırlandığını bildirmektedir.

REDHAT: Linux dağıtımında öncü firmalardan olan Redhat, Linux Geliştirme Ekibi’ne mensup üç kişi tarafından kurulmuştur. Birçok yazılım ve donanım firmanın yatırım yaptığı bu firmanın (www.redhat.com) dağıtımının bazı bölümleri ücretsiz edinilebilir; fakat bütün paket için para ödemek gerekir.

GmbH: Alman şirketidir (www.suse.com) . Linux‘un Almanca ve İngilizce sürümünü içeren paralı bir dağıtımı vardır. CD-ROM’larında diğer kurum ve firmaların dağıtımı da bulunur.

SLACKWARE: Patrick Volkerding tarafından geliştirilen kur programı ile birlikte verilen bu Linux çekirdeği, belki bugün en yaygın olan Linux‘tur. Bu dağıtımı, su anda birçok firmadan, örneğin Walnut Creek CDROM firmasının (www.cdrom.com) CD-ROM’larından ve Internet sitesinden edinmek mümkündür.

STAMPEDE: Stampede firması tarafından Linux programcıları hedef alınarak geliştirilmiştir; birçok Unix programı içerir.

TOMSRTBT: Tom Oehser tarafından geliştirilmiştir; tel floppy diskete sigar; kendisini RAM diske yüklediği için disket sürücüsünden yaralanma imkanı verir. Başlangıç ve tamirat amacıyla kullanılabilir. Çok sayıda tamirat programı içerir.

TURKUAZ: Türkiye Linux grubu (www.linux.org.tr) tarafından geliştirilmiş, Türkçe Linux dağıtımıdır. CD-ROM olarak çıkartılmış sürümlerini edinmek mümkündür. Grup, Internet sitesinde Linux kullanıcılarına destek vermektedir.

WORKGROUP SOLUTIONS: Piyasaya sürdüğü çeşitli DOS,OS/2 ve Unix is programlarını Linux için yeniden çıkartan bu firma, Linux dağıtımı da yapmaktadır. Bu firmanın kurduğu Linux Mall adli Internet sitesinde (www.linuxmall.com) , Linux için sürücüler, yardım dosyaları ve ücretli-ücretsiz çok sayıda uygulama programı bulunur.

YGGDRASIL LINUX: 1993′te disketle dağıtılan Linux, kurulum sırasında bilgisayarların sabit ve floppy disketleri, ses ve ekran kartından baksa tarafıyla ugrasmaz ve X Windows masa üstünde başka grafik arabirim kurmazdı. Yggdrasil Computing firması (www.yggdrasil.com) bugün de isteyene ücretsiz dağıtım sürücüleri ile gelişimini sürdürmektedir.DOS, Windows ve diğer UNIX işletim sistemleri gibi Linux için de değişik donatı programları vardır. Gerçekte Linux adi sadece Linus Torvalds ve Linux Geliştirme Ekibi adi verilen bir grubun ortaya çıkarttığı ve güncelleştirdiği çekirdek kod veya bilgiişlem bilimindeki adıyla kernel’a aittir, bilgisayarın hafıza, dosya sistemi, ağ, donanım araçları ve çalıştırılacak programlarla donanım arasındaki ilişkileri düzenleyen programdan ibarettir. Bir bakıma Kernel, Linux sisteminde, bilgisayarın trafik polisidir. Fakat kullanıcı olarak bizim Linux dediğimiz şey ise kurma programı + kernel + sistem yönetim araçları + ücretli ve ücretsiz uygulama programları” bütünüdür. Bu paket içinde sadece “kernel” ücretsiz dağıtılmak zorundadır; bunun dışındaki bütün unsurlar için üretici-dağıtıcı kişi, kurum veya firma ücret alabilir. Bu noktada dağıtım adıyla bilinen paketlerden hangisinin daha iyi olduğu sorusu kaçınılmaz olarak sorulabilir. Bu sorunun yanıtı, bir bakıma Linux kullanmaya niyetli kişinin uzmanlık düzeyi ve Linux ile yapmak istediği islerin türüne göre değişir. Örneğin, RedHat ve Caldera firmaları, Linux Geliştirme Ekibi’nin bazı mensupları tarafından kurulmuş olmanın dışında bu grupla yakin işbirliği yaptıkları için Linux Kernel‘indeki gelişmeleri izlemekte ve en son Kernel sürümünü içeren yeni dağıtım sürümlerini piyasaya sürmektedir. Fakat uzman Linux kullanıcıları en son Kernel sürümü yerine, arizaları, eklikleri giderilmiş, hataları ayıklanmış nispeten eski Kernel‘ları tercih ederler. Sizin de en son Linux Kernel’ini edinmek gibi bir iddianız yoksa, nispeten eski ve ücretsiz bir Linux dağıtımı ile yetinebilirsiniz. Ancak bu tür dağıtımlarda, örneğin 3D grafik kartları, yeni ve hızlı ağ kartları, elektronik fotoğraf makineleri, yeni yazıcılar gibi donanımlar için gerekli sürücü ve bu tür araçlardan yararlanabilecek yazılımlar bulunmayabilir. Nispeten yeni bir bilgisayarımız varsa, Linux Kernel inin yeni sürümlerinin faydalarından yararlanmak isteyebilirsiniz. Ayrıca bazı donanımlarda Kernel dışında çok az yazılım bulunur. Oysa ticari dağıtımlarda yüzlerce ücretsiz dağıtım vardır. Ayrıca bu tür dağıtımlarda örneğin Corel firmasının WordPerfect kelime-işlemcisi gibi, Windows dünyasının belli baslı yazılımlarının Linux sürümlerini de bulabilirsiniz. Linux yazılımları ya tamamen ücretsiz edinilebilir; ya da belirli bir süre kullandıktan sonra üreticisine programı sürekli kullanmak için gerekli bedel gönderilir. Bunların dışında tıpkı Windows, OS/2 ve Unix programları gibi, ticari Linux programları da satılmaktadır. Herhangi bir Linux dağıtımında, birden fazla grafik kullanıcı arabirimi (Windows terimleriyle ifade edersek, masaüstü oluşturan, fare kullanmaya imkan tanıyan ve programları kendi pencereleri içinde çalışan programlar) bulunabilir. Ayrıca bir Linux dağıtım CD-ROM’unda, DOS komut istemcisine benzeyen komut satiri ekranında çalıştırılabilen kelime-işlemcilerden tutun, ses düzenleme programlarına kadar çok sayıda yazılım bulabilirsiniz. Linux dağıtımlarının büyük bir bölümü, ağ ortamı, ağ sunucusu ve ağ istemcisi (is istasyonu) bilgisayarlar dikkate alınarak hazırlandığı için Internet’te Web ve elektronik posta hizmeti verebilmelerini sağlayan programlar, araçlar ve server’lar bulunur.

Linux, bir Unix programı mıdır?

Linux, bir Unix programı mıdır?

Bu sorunun cevabini vermek için “ Unix programı nedir?” diye sormak gerekir. Unix sistemini geliştiren bilim adamları ve bilgisayar işletimcileri, bu ad altında çok sayıda işletim sisteminin ortaya çıkması üzerine, oturup birtakım standartlar geliştirmiş, hatta bir “Bir sistemin Unix olduğunu onaylama süreci” belirlemiş bulunuyorlar. Bu ilkeler dikkate alınırsa, Linux bir Unix-türevidir; ama LinusTorvalds programı için hiçbir zaman bu onayı istemediğine göre, Linux bir Unix değildir. Linux‘un ilk kullanım alanı, PC ve ilk kullanıcısı da bilgisayar bilimi örgencisi iken bugün firmaların ağ yöneten bilgisayarlarında (sunucu) ve hatta üniversite ve araştırma kurumlarının süper-bilgisayarlarında bile bu sisteme rastlamanız mümkün. ISS’ ler firmalar arasında da Linux kullanımı hızla yayılmaktadır. Bir lisans karşılığı dağıtılmadığı için Linux kullanıcılarının kaydı hiçbir yerde tutulmuyor. Ticari dağıtımların yaygınlaşması ile bu firmaların satış rakamları, Internet’ten yapılan indirmelerin şayisi ve çeşitli konferans ve kullanıcı oluşumlarının derlediği verilere bakılırsa, bugün 8 milyon bilgisayar kullanıcısının Linux sistemine sahip olduğu söylenilebilir. Linux, çekirdek program olarak, DOS gibi, komut satırından yönetilir. Fakat günümüzde birçok kişi, kurum ve kuruluş ücretsiz, ticari firmalar ise ücretli, grafik kullanıcı arabirimi veya Windows benzeri masaüstü programları üretiyor, dağıtıyor ve satıyorlar. Linux sisteminin edindiği ilk kullanıcı arabirimi, “X Windows Sistemi” idi. Bu, Microsoft firmasını Windows işletim sisteminin masaüstü ve her program için bir pencere yaklaşımına benzetilebilir. Kısaca X denilen bu arabirim, daha sonra yaygın olarak kullanılan birçok Linux masa üstünün temeli oldu. Linux, Microsoft Windows, IBM OS/2 ve diger bir Unix sistemi ile dosya alış verisi yapabilir; bu sistemlerle TCP/IP protokolü ile dosya alışverişinde bulunabilir. Dolayısıyla bir Linux sistemi, hem Web Server hem de Web Browser için işletim sistemi olabilir. Linux‘un bir ağ ortamında, ağ merkezi veya yazıcı veya dosya sistemi paylaşımını sağlayan merkez olarak kullanılması için, diğer sistemlerle iletişimini sağlayan protokolleri vardır. Bugün birçok gönüllü kişilerin katkılarıyla, Linux veri tabanı yönetimi ve dağıtımı yapabilen güvenli ve istikrarlı bir işletim sistemi haline gelmiş bulunuyor. Linux da diğer birçok işletim sistemi gibi, gelişmekte olan bir yazılımdır.